Bloedbroeders

de film

Nederlandse film uit 2008, geregisseerd door Arno Dierickx en gebaseerd op de Baarnse moordzaak. De film is geïnspireerd door de roman Vriend van Verdienste van Thomas Rosenboom uit 1985.

Plot

De 16-jarige Simon (Erik van Heijningen) wil zich bewijzen bij de rijke broertjes Arnout en Victor Van Riebeeck (Matthijs van de Sande Bakhuyzen en Derk Stenvers). Op het landgoed van de broers brengen ze de tijd door met tennissen en plaatjes draaien. Ondertussen houden ze op de zolder van de villa Ronnie (Sander van Amsterdam) verborgen, een kleine crimineel op de vlucht voor de politie. Niemand weet hier iets vanaf. De jongens vinden het allemaal wel grappig totdat Ronnie een last wordt en hen gaat chanteren. Maar dan durven ze hem niet meer op straat te zetten.

Vriend van Verdienste

Zo'n twintig jaar na de feitelijke moord liet Thomas Rosenboom zich door de zaak inspireren tot de psychologische roman 'Vriend van verdienste' (Querido, 1985). Hij maakte de vier jongens allen twee jaar ouder dan in werkelijkheid het geval was. Daardoor gaat zijn roman meer over een groepje jonge mannen dan over een stel pubers.

De film is in feite fictie en geen weergave van de feitelijke gebeurtenissen. Regisseur Arno Dierickx stelt dat hij er met zijn scenarioschrijvers en producent een eigen verhaal van heeft willen maken. Terecht waarschuwt hij dat het publiek nu niet moet denken de ware geschiedenis voorgeschoteld te krijgen. Daarbij gaat het vooral om de vijf weken voorafgaande aan de moord, toen het viertal gezamenlijk bivakkeerde op de zolder van de villa. De makers stellen dat niemand weet wat er in die vijf weken is gebeurd. Echter, zij bedoelen dat zij niet bekend zijn met de dossiers welke werden opgesteld na onderzoek tijdens het voorarrest van de drie verdachten, voorafgaande aan het proces, in de periode 1961-maart 1963. Deze dossiers zijn altijd gesloten gebleven en kwamen ook nauwelijkes aan de orde tijdens het openbare proces. Daarbij ging het uitsluitend om de moord : een strafbaar feit, wie zijn de daders en welke straf moet worden toegepast. In de film wordt nu bijvoorbeeld een meisje opgevoerd (Frederique) die de hormonen van de jongens op hol doet slaan. De oudste van de rijke broers (Arnout, in de film) is een vlotte verwende corpsbal met veel charisma en een talent in het versieren van meisjes. In werkelijkheid waren er echter geen meisjes bij aanwezig of bij betrokken. De oudste broer was in feite een eenzame, verlegen en in zichzelf gekeerde jongeman, meer een 'kamergeleerde' en boekenwurm. Ook geen 'corpsbal' want hij was 17 jaar oud en zat nog op de middelbare school, het Baarns Lyceum.

De Baarnse Moordzaak

De moord werd gepleegd in de zomer van 1960 door de 17-jarige Boudewijn Henny, zijn 15-jarige broer Ewout en hun 16-jarige vriend Hennie Werkhoven op de toen 14-jarige Theo Mastwijk uit Soest. Diens lichaam werd op vrijdag 27 oktober 1961 in de tuin van een kapitale Baarnse villa bij toeval door de tuinman gevonden die een oude beerput leegschepte. Theo Mastwijk bleek na onderzoek ongeveer een jaar daarvoor te zijn vermoord, naar uiteindelijk bleek op de avond van 1 augustus 1960. Daarna was zijn lichaam in de put met ongebluste kalk bedekt, waardoor het ontbindingsproces werd versneld zodat slechts gebeente werd gevonden. De broers Henny kwamen uit een vooraanstaande Baarnse familie. De begrafenis van Theo Mastwijk vond plaats op 15 november 1961. De zaak diende voor de arrondissementsrechtbank te Utrecht van maandag 25 tot en met vrijdag 29 maart 1963. Publicitair beheerste de "Baarnse moordzaak" maandenlang het nieuws. Daarbij werd gesproken over 'klassejustitie', omdat eerst de verdachte Boudewijn kon ontsnappen uit het Baarnse politiebureau tijdens het voorarrest en vervolgens na twee dagen thuis bleek te zitten. Officier van Justitie mr Overbeek kwam hem persoonlijk ophalen, hetgeen leidde tot kamervragen en een berisping van de toenmalige Minister van Justitie. Bovendien ging het om 'rijkeluisdaders' (miljonairs-zonen, hun vader was directeur van een verzekeringsmaatschappij) die zich moesten verantwoorden voor de moord op een jongen uit een lager sociaal milieu. [1] Boudewijn en het vriendje van de miljonairszonen, Hennie Werkhoven, werden veroordeeld tot negen jaar cel en TBS. Om voor deze laatste een goede advocaat te kunnen bekostigen was een geldinzameling gehouden onder burgers van Baarn en Soest, die ca. 6.000 gulden opbracht. Over en weer beschuldigden zij elkaar tijdens het proces Theo Mastwijk met een hakmes de schedel te hebben ingeslagen. Boudewijns broer Ewout was volgens de rechter medeplichtig en werd veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf met TBS. Zij hebben twee-derde van hun straf uitgezeten. Tijdens de detentie en daarna hebben zij alle drie met o.a. de hulp van de reclassering hun studies kunnen voltooien. De ware geschiedenis van deze zaak is tot nu toe (nog) niet geheel beschreven. De enige beschikbare bronnen zijn de kranteverslagen en -commentaren uit de periode dat de moord werd ontdekt (oktober 1961) en dat het proces plaatsvond (maart 1963). Daarbij wordt duidelijk wat de aanloop was en hoe de moord heeft plaats gevonden. Maar het is niet openbaar hoe de vijf weken verliepen voor de moord, waarbij het viertal (de broers, Hennie en het slachtoffer) bivakkeerde op de zolder van de villa. Dit werd uitgebreid onderzocht in de periode van het voorarrest, als aanloop naar het proces in maart 1963. De betreffende dossiers zijn nooit openbaar gemaakt.

Arno Dierickx

Belgisch regisseur werkend en woonachtig in Amsterdam, Nederland.

---

Vragen of opmerkingen: .